2009.12.03 11:38 Słowo brukiem się stało

Słowo brukiem się stało

W Faktowym art. pt "Pijak staranował radiowóz" (01.12.2009) opisany jest kierowca fiata punto, a na zdjeciu jest seicento fiat. Ot, drobiazg...




Dziś przy kryzysie w Fakcie i olbrzymiej większości innych redakcji dziennikarze lądują na bruku. Dostają odprawy i do widzenia. Z reporterami, którzy nie znali dobrodziejstw stałego etatu, firmy postępują znacznie gorzej. Obniżają wierszówkę czy honoraria za zdjęcia, nie przedłużają umów-zleceń bez żadnych konsekwecji prawnych czy finansowych. Skutki kryzysu odczuwają zatem w pierwszym rzędzie ci, którzy de facto kształtowali prasę. To oni zbierali materiały. To oni swoim słowem wpływali na rzeczywistość. A dziś ta rzeczywistość dała im tęgiego kopniaka. Przy tym zasadą jest, że oszczędności w firmie dotykają tylko tych na dole, zarządy czy kadrę redaktorską takie przykrości raczej omijają.

Teoretycznie wydaje się to mało logiczne. Przecież lepiej zwolnić jednego zastępcę naczelnego i zaoszczędzić realnie ok. 30 tys. zł, niż wywalać 10 działających w terenie dziennikarzy. Przecież czterej pozostali zastępcy bez problemu udźwigną obowiązki zwolnionego piątego. Łatwiej, niż osłabiona potężnie zwolnieniami i nawałem nowych obowiązków brać dziennikarskich „dołów”. Ktoś w końcu musi realnie robić gazetę, czasopismo, program telewizyjny czy radiowy.

Tak byłoby logiczniej, ale… W redakcyjnych układach dużo wyższą pozycję zajmują poprawiacze słów, niż ich twórcy. Łatwiej zatem rozstać się z dziesięcioma „zwykłymi” dziennikarzami czy fotoreporterami, niż z jednym redaktorem. Nie ten, to inny. Wywalimy 10 „wyrobników słowa”, na ich miejsce przyjmiemy 10 jeszcze tańszych! Sytuacja dziwaczna, acz obecnie normalna. Nie tylko w Fakcie, niestety.

Nie neguję roli redaktorów, Boże broń. Redaktor z prawdziwego zdarzenia stanowi tzw. świeże spojrzenie na zebrany przez dziennikarza materiał. Nie jest związany uczuciową pępowiną z efektami pracy reporterskiej. Może wytknąć błędy, niedociągnięcia, niejasności, które dziennikarz popełnił nawet bez złych intencji. Redaktor chłodnym okiem ocenia, czy materiał spełnia standardy. Tyle teoria.

W praktyce Faktu i innych mediów jest odwrotnie. To redaktor decyduje, co chce mieć w materiale. W Fakcie odbywało się to w taki sposób, że padała gotowa teza typu „Oto najgłupszy gliniarz w Polsce!” czy „Ten drań katował żonę”. Dziennikarz pisał (po faktowemu – formatował) materiał pod tak przygotowany tytuł. Zdarzało się, że zebrany materiał nie pasował do ramki. Co wtedy? To już zależało od kręgosłupa tego konkretnego dziennikarza. Godził się na takie „formatowanie” tekstu, lub próbował forsować swoją wersję. Taka próba zazwyczaj kończyła się ostatecznm odrzuceniem tematu. I w rezultacie za upór w dążeniu do prawdy dostawał po nosie właśnie ten „zwykły” dziennikarz. Redaktor brał po prostu materiał innego reportera i wypełniał szpalty.

Inny przykład redakcyjnej ingerencji. Dziennikarz napisał materiał, redaktor pozmieniał w nim wszystko. W zasadzie powstawał całkiem inny tekst, niż materiał pierwotny. Pojawiały się „podkręcone” czy wręcz zmyślone wypowiedzi bohaterów. Zmianie nie ulegało tylko jedno – podpis pod materiałem. To przykład jawnego łamania prawa prasowego, bo przecież autor firmuje swój artykuł swoim nazwiskiem! W przypadku korekty materiału redakcja ma obowiązek zapytania autora o zgodę przed publikacją. W przypadku Faktu nie słyszałem o takiej autoryzacji. W realiach innych redakcji dzieje się zresztą identycznie.

Co się stało, że dziennikarz, fotoreporter przestali być Twórcami Słowa i stali się jego wyrobnikami? Moim zdaniem zaważyła olbrzymia dysproporcja pomiędzy podażą, a popytem. Dziennikarze z całej Polski „produkują” codziennie do Faktu 30-40 materiałów, wchodzi co najwyżej jedna trzecia. Redaktor robi mix wedle własnego uznania i w ten sposób Twórca Słowa staje się petentem. Puszczą jego materiał, albo nie. Zyska, albo straci. W tej sytuacji redaktor z roli doradcy awansował na Naczelnego Cenzora, na Pana dziennikarskiego być albo nie być. W Fakcie tak jest, w ilu redakcjach jest identycznie? We wszystkich, czy tylko w większości?

Trudno się w tej sytuacji dziwić olbrzymim dysproporcjom płac pomiędzy szeregowymi dziennikarzami a kadrą redakcyjną. Kadra to zaufani ludzie redakcji, którzy zawsze dostarczą odpowiednią ilość słownego produktu medialnego. Zawsze dostaną go od tego czy innego producenta słownych „kup”.

Nie wiem, czy w polityce długofalowej jest to z zyskiem dla konkretnej redakcji. Słabo wyszkolony (choć tani) dziennikarz z małym doświadczeniem puszczony na szerokie wody może zachowywać się, jak małpa z brzytwą. Dążność do „bycia pistoletem” przesłoni mu kanony zawodu, które zresztą zna dość pobieżnie. Efekt? Podstawowe, szkolne błędy, które nie zawsze wyłapie redaktor. I przegrane procesy prasowe.

Dopóli przegrana w sądzie nie będzie wiązała się z olbrzymim odszkodowaniem dla ofiar artykułu, dopóty tani wyrobnicy słowa będą normą. Nikt wydawców nie przekona nawet najbardziej porywającą przemową, że warto zadbać o standardy dziennikarstwa, o bardziej fachowe „doły”. Tu może zadziałać tylko i wyłącznie ekonomiczny rachunek zysków i strat. Przy sądowych wyrokach rzędu 30-50 tys. zł za przegrany proces, zysk i tak jest po stronie wydawcy. Dopiero milionowe odszkodowania są w stanie zmienić ten bilans i jednocześnie przywrócić wartość Twórcom Słowa.

Dawid